MÜNDƏRİCAT
XÜLASƏ....................................................................................................................................... 3
AŞKARLANMIŞ DOMENLƏR................................................................................................ 3
YAYIM HESABLARI.................................................................................................................. 4
KAMPANİYANIN ORTAQ NÜMUNƏSİ................................................................................. 5
RİSKLƏRİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ...................................................................................5
TÖVSİYƏLƏR..............................................................................................................................6
SÜBUTLAR................................................................................................................................... 7
XÜLASƏ
Bu hesabat Kibertəhdid kəşfiyyatı şöbəsinin monitorinq tədbirləri çərçivəsində açıq mənbələr üzrə aparılmış araşdırmanın nəticələrinə dair tərtib edilmişdir.
Monitorinq zamanı "TikTok" platformasında ödəniş sistemlərini təqlid edən altı sayt və onları yayan hesablar aşkarlanmışdır. Saytlar "Azercell", "Bakcell" və "Nar" operatorlarının endirimli internet və danışıq paketlərini təklif edir, real ödəniş xidməti göstərmir və istifadəçidən bank kartı rekvizitlərini tələb edir.
Fəaliyyət ayrı-ayrı hadisələr toplusu deyil, vahid nümunə üzrə qurulmuş şəbəkədir. Hər bir hal eyni dörd elementdən ibarətdir: qanuni ödəniş brendini təqlid edən ad, ucuz və ya pulsuz hostinqdə yerləşən sayt, "TikTok" hesabı və həmin hesabın ödənişli reklamı. Yalnız brend adı dəyişir, quruluş isə dəyişməz qalır.
Ödənişli reklamın istifadəsi bütün hallarda təsdiqlənmişdir: materiallarda "Ad" nişanı, "Learn more" və "Shop now" düymələri yer alır. Bu, hər hesabın arxasında reklam kabineti, ödəniş vasitəsi və doğrulanmış əlaqə məlumatlarının olduğunu göstərir.
|
|
ƏSAS QİYMƏTLƏNDİRMƏ Şəbəkənin miqyası ayrı-ayrı saytların bloklanması ilə məhdudlaşan cavabı təsirsiz edir: bir domen bağlandıqda eyni şablon üzrə yenisi qeydiyyata alınır və eyni reklam mexanizmi ilə yayılır. Təsirli tədbir reklam kanalının kəsilməsidir — "TikTok" reklam kabinetlərinin ödəniş və əlaqə məlumatları şəbəkənin sahiblərinə aparan yeganə ortaq izdir. |
AŞKARLANMIŞ DOMENLƏR
Aşağıdakı cədvəldə aşkarlanmış saytlar və onları yayan hesablar göstərilir.
|
Domen |
Təqlid edilən brend |
Yayan hesab |
|
app.azerpay.site |
"AzərPay" |
@azerpay.com |
|
expresspayy.site |
"Express Pay" / "Expressbank" |
@expresspayy |
|
eksprespays.online |
"ExpersPay" |
@exspress.pay |
|
kontur-yukle.site |
"KonturPay" |
@az_kontur |
|
millionaz.netlify.app |
"million" |
@paymbaz |
|
pulpay.online |
"PulPay" |
Müəyyən edilməlidir |
Domen adlarının seçimində iki üsul müşahidə olunur: qanuni brend adının təhrif edilmiş yazılışı (expresspayy, eksprespays) və brend adına funksional söz əlavə edilməsi (kontur-yukle). Hər iki üsul istifadəçidə rəsmi resurs təəssüratı yaradır.
Yerləşdirmə üçün ucuz və sürətli qeydiyyata imkan verən yuxarı səviyyəli domenlərdən (.site, .online) istifadə olunur. Bir halda isə sayt pulsuz hostinq platformasında — netlify.app alt domenində — yerləşdirilmişdir; belə hallarda müraciət domen registrarına deyil, birbaşa hostinq platformasına ünvanlanmalıdır.
YAYIM HESABLARI
Hesablar üzrə müşahidə olunan göstəricilər aşağıda verilir.
|
Hesab |
Ad |
Abunəçi |
Bəyənmə |
Ən yüksək baxış |
|
@expresspayy |
Express Pay |
1 442 |
3 129 |
51 500 |
|
@exspress.pay |
Exspres.pay |
3 535 |
22 800 |
9 799 |
|
@az_kontur |
Kontur |
3 893 |
4 955 |
24 300 |
|
@paymbaz |
CAVANŞİR |
26 |
69 |
34 500 |
|
@azerpay.com |
AzərPay |
1 596 |
110 300 |
— |
Cədvəldəki ən əhəmiyyətli sətir @paymbaz hesabıdır: cəmi 26 abunəçisi olan hesabın materialı 34 500 baxış toplamışdır. Üzvi yayılma ilə belə nisbət mümkün deyil — bu, baxışların ödənişli tanıtım hesabına əldə edildiyini birbaşa sübut edir. Həmin hesabın adı da digərlərindən fərqlənir: brend adı deyil, şəxs adı göstərilmişdir.
@az_kontur hesabı üzrə iki fərqli vaxtda alınmış görüntülər hesabın aktiv şəkildə böyüdüyünü göstərir: abunəçi sayı 3 883-dən 3 893-ə, bəyənmə sayı 4 933-dən 4 955-ə yüksəlmişdir. Kampaniya dayandırılmamışdır.
KAMPANİYANIN ORTAQ NÜMUNƏSİ
|
Element |
Bütün hallarda müşahidə olunur |
|
Qanuni ödəniş brendinin təqlidi |
Bəli |
|
Operator loqotiplərindən istifadə |
Bəli — "Azercell", "Bakcell", "Nar" |
|
Ucuz və ya pulsuz hostinq |
Bəli — .site, .online, netlify.app |
|
Ödənişli reklam |
Bəli — "Ad", "Learn more", "Shop now" |
|
Real ödəniş xidməti |
Xeyr |
|
Kart rekvizitlərinin tələb edilməsi |
Bəli |
Reklam materiallarının tərtibatı da ortaqdır: eyni kompozisiya, paketlərin eyni cədvəl formatı, mövsümi adlandırma ("Yay kampaniyası", "Payız kampaniyası") və eyni operator loqotipləri. Yalnız brend elementləri və rəng həlli dəyişdirilir.
Ayrıca qeyd olunmalıdır ki, bir halda reklam materialında "Expressbank" adı və üslubu istifadə edilmişdir. Bu, təqlidin ödəniş sistemləri ilə məhdudlaşmadığını və bank brendlərinə də şamil edildiyini göstərir.
RİSKLƏRİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
|
Risk |
Təsviri |
Qiymət |
|
Kart rekvizitlərinin ələ keçirilməsi |
Altı sayt üzrə paralel toplanma |
Kritik |
|
Ödənişli reklamla əhatə |
Materialların on minlərlə istifadəçiyə çatdırılması |
Kritik |
|
Şəbəkənin bərpası |
Bloklanan domenin yerinə yenisinin qeydiyyatı |
Yüksək |
|
Bank brendlərinin təqlidi |
"Expressbank" adının reklamda istifadəsi |
Yüksək |
|
Operatorlara reputasiya zərəri |
Loqotiplərin icazəsiz istifadəsi |
Orta |
TÖVSİYƏLƏR
|
N |
Tədbir |
Müddət |
|
1 |
Altı domenin milli səviyyədə bloklanması; saytların məzmununun sübut kimi təsbit edilməsi. |
Dərhal |
|
2 |
Mərkəzi Bankın və kart emitenti bankların məlumatlandırılması. |
Dərhal |
|
3 |
"TikTok" operatoruna toplu müraciət: hesabların dayandırılması və reklam kabinetlərinin ödəniş, əlaqə məlumatlarının tələb edilməsi. |
24 saat |
|
4 |
Netlify platformasına millionaz.netlify.app alt domeni üzrə ayrıca müraciətin göndərilməsi. |
24 saat |
|
5 |
pulpay.online domeni üzrə yayan hesabın müəyyən edilməsi. |
24 saat |
|
6 |
"Azercell", "Bakcell", "Nar" və "Expressbank" şirkətlərinin brendlərinin istifadəsi barədə məlumatlandırılması. |
48 saat |
|
7 |
@paymbaz hesabında göstərilən şəxs adı üzrə əlavə yoxlamanın aparılması. |
48 saat |
|
8 |
Eyni şablon üzrə yeni domen və hesabların axtarışının davam etdirilməsi. |
Davamlı |
Üçüncü bənd prioritet daşıyır. Domenlərin bloklanması şəbəkəni dayandırmır, reklam kabinetlərinin məlumatları isə bütün hallar üçün ortaq olan yeganə izdir.
SÜBUTLAR
|
Şəkil 1. @expresspayy — expresspayy.site. |
Şəkil 2. @exspress.pay — eksprespays.online. |
Şəkil 3. @az_kontur — kontur-yukle.site. |
|
Şəkil 4. @az_kontur — əvvəlki tarixdə, göstəricilərin artımı. |
Şəkil 5. @paymbaz — millionaz.netlify.app. |
|
